Dit is echt AI for good: hoe mensen dankzij ElevenLabs hun eigen stem terugkrijgen

Hello Again: Restoring Voices with AI

Door: Gerson Veenstra

Ik wist dat ik met deze sessie een risico liep, maar dat ik al binnen een paar minuten in tranen zou zijn, had ik niet verwacht. Misschien omdat ik in het afgelopen jaar, waarin ik te horen kreeg dat ik snel zou overlijden, ook wel eens heb gedacht: zal ik een AI-stem maken van mijzelf? We kunnen heel kritisch zijn over AI en dat is vaak terecht, maar dit is een fantastisch voorbeeld van de toegevoegde waarde van AI. AI for good. 

'Hello Again: Restoring Voices with AI' draaide om een simpele maar grote vraag: wat gebeurt er als iemand niet alleen zijn stem verliest, maar ook een deel van zijn identiteit? In deze SXSW-sessie lieten ElevenLabs, moderator Kamala Avila-Salmon, medeoprichter Mati Staniszewski, Rebecca Gayheart Dane en ALS-advocaat Yvonne Johnson zien dat AI hier niet afstandelijk of koud voelt, maar juist heel menselijk.

Dat bleek al in de opening. Sophia Noel, die meewerkte aan het impactprogramma en de docuserie '11 Voices', zette meteen neer waar het hier echt om ging. Een stem is niet alleen geluid, zei ze. Een stem is identiteit, persoonlijkheid en een manier om contact te maken met de mensen om je heen. En als iemand die stem verliest door ziekte of letsel, dan verdwijnt er dus veel meer dan alleen een manier om woorden uit te spreken.

Yvonne liet voelen wat er echt op het spel staat

Het emotionele hart van de sessie was Yvonne Johnson. Zij leeft met ALS en gebruikt een met AI herstelde versie van haar eigen stem. In de film en op het podium maakte ze pijnlijk duidelijk wat er verloren gaat als spreken steeds moeilijker wordt. "Mijn stem is een groot deel van mijn identiteit. Mijn stem was onderdeel van mijn persoonlijkheid", zegt ze.

Dat is de kern van de hele sessie. Want als je stem verandert of verdwijnt, raak je niet alleen woorden kwijt. Je raakt ook een deel van jezelf kwijt. Yvonne vertelde hoe ze eerst volop meedeed in gesprekken en later steeds meer aan de zijlijn kwam te staan. Niet omdat ze niets meer te zeggen had, maar omdat haar stem haar in de steek liet. Ze omschrijft hoe ze van actief deelnemen verschoof naar luisteren, observeren en hopen dat ze nog mee kon doen.

Juist dat gevoel van isolatie maakte veel indruk. Deze technologie gaat dus niet alleen over communicatie, maar ook over meedoen. Over gehoord worden. Over niet uit beeld raken in je eigen leven.

Daarom kwam haar uitspraak 'ALS definieert mij niet', ook zo sterk binnen. Dat was duidelijk haar boodschap aan de zaal: kijk niet alleen naar de ziekte, maar naar de mens zelf. Ik ben het daar helemaal mee eens en heb dat ook al vaker bepleit: je bent meer dan een patiënt. 

Het moment dat de zaal stil kreeg

Het sterkste moment van de sessie was het fragment waarin Yvonne haar AI-stem gebruikt tijdens een vernieuwing van haar trouwgeloften. Dat was geen demonstratie van een handige tool, maar een intiem moment dat opeens weer mogelijk werd.

Ze vertelde dat er maar 10 tot 15 minuten aan oude WhatsApp-berichten of andere opnames nodig waren om haar stem terug te halen. Toen ze die voor het eerst hoorde, dacht ze: "Ja, ik ben terug."

Dat is misschien wel de zin die het beste samenvat waar deze sessie over ging. Niet: de techniek werkt. Niet: wat bijzonder dat dit kan. Maar: ik ben terug. Die toepassing van AI geeft iemand dus niet alleen een hulpmiddel, maar ook herkenning, eigenheid en een stuk waardigheid terug.

In dat fragment zegt ze tegen haar man: "Vandaag wil ik publiekelijk mijn liefde en dankbaarheid uitspreken." Juist omdat dat met haar eigen stem gebeurt, komt het zo hard binnen. Het is geen vervanging van iets menselijks, maar juist een manier om iets menselijks terug te brengen.

Het gaat om regie, niet alleen om techniek

Kamala Avila-Salmon sloeg de spijker op zijn kop toen ze zei dat het herstellen van iemands stem niet alleen om communicatie gaat, maar om empowerment. Dat woord kwam vaker terug en terecht. Een herstelde stem geeft iemand niet alleen een manier om iets over te brengen, maar ook meer regie over hoe dat gebeurt.

Rebecca Gayheart Dane maakte dat nog concreter vanuit haar ervaring met haar overleden man Eric Dane. Zij vertelde dat de stem die ElevenLabs voor hem ontwikkelde niet alleen klonk als hij, maar ook zijn expressie terugbracht. Zijn humor. Zijn manier van praten. Zelfs, zoals zij het mooi omschreef, de glimlach in zijn stem.

Dat detail is belangrijk. We praten vaak over AI alsof het vooral gaat over snelheid, schaal en efficiëntie. Hier ging het juist over nuance. Over de kleine menselijke kenmerken die iemand tot zichzelf maken.

Rebecca zei ook iets wat bleef hangen: het is makkelijk om voor iemand anders te communiceren, maar niet om je voor iemand anders uit te drukken. Precies daar zit het verschil. Een partner of verzorger helpt misschien met praktische communicatie, maar neemt niet de unieke stem van die persoon over. Juist daar maakt deze toepassing van AI het verschil.

Dit is geen robotstem, maar een menselijk hulpmiddel

Mati Staniszewski legde uit hoe het proces werkt. Als er oude opnames bestaan, gebruikt ElevenLabs die om een stem terug op te bouwen. Daarna volgt het finetunen: klopt het accent, de intonatie, het ritme, de stijl? Pas daarna komt die stem in een app of op een apparaat waarmee iemand die in het dagelijks leven gebruikt.

Belangrijk is dat dit proces snel gaat. Volgens Mati soms in drie of vier dagen. Dat is bij aandoeningen als ALS extra relevant, omdat tijd dan kostbaar is. Snelheid is hier geen luxe, maar noodzaak.

Ook Yvonne liet zien hoe praktisch dat in het dagelijks leven werkt. Op haar telefoon of tablet typt ze wat ze wil zeggen, waarna haar eigen stem het uitspreekt. En gelukkig zat daar ook humor in. Ze zei dat je met de app ook alvast gesprekken kunt opslaan, of iemand eens goed de waarheid kunt zeggen. Dat soort luchtige momenten maakten de sessie menselijk, zonder de zwaarte van het onderwerp weg te drukken.

Dit is een fragment van de sessie waarbij Yvonne laat zien en horen hoe ze haar AI-stem gebruikt:

Waar ElevenLabs naartoe wil

Interessant was dat de sessie niet bleef hangen bij wat er nu al mogelijk is. Mati schetste ook waar ElevenLabs naartoe wil en dat maakte het verhaal breder.

Volgens hem gaat audio een standaardvorm worden voor verhalen, met een veel grotere diversiteit aan stemmen. Niet steeds dezelfde neutrale of generieke stem, maar stemmen die echt verschillen in klank, achtergrond en karakter. Dat sluit goed aan bij wat eerder in de sessie werd gezegd: als technologie menselijker wordt, dan hoort daar ook meer variatie in stemmen bij.

Daarnaast wil ElevenLabs taalbarrières afbreken. Het idee is dat iemand straks in een andere taal kan spreken, maar wel met zijn of haar eigen stem en accent. Dat is een groot idee, maar in deze context voelde het logisch. Want als een stem zo sterk verbonden is met iemands identiteit, dan is het veelzeggend dat juist die identiteit ook overeind moet blijven als iemand over grenzen of talen heen communiceert.

En er zat nog een derde gedachte onder: stem wordt een steeds belangrijker onderdeel van hoe we technologie gebruiken. Niet als iets kunstmatigs dat tussen mens en machine in hangt, maar als een natuurlijkere manier van contact. Juist in deze sessie voelde dat niet als toekomstpraat, maar als een logisch vervolg op wat er nu al gebeurt.

'AI for good' kreeg hier echt betekenis

Het centrale idee van de sessie was helder: AI hoeft niet alleen iets te vervangen. AI kan ook iets herstellen. Dat klinkt simpel, maar het schuift het gesprek over kunstmatige intelligentie wel meteen een andere kant op.

Dat bleek ook uit de reacties op het podium. Rebecca noemde dit het beste voorbeeld van AI die op een goede manier wordt ingezet. Yvonne keek vooruit en zei dat AI levens verandert van mensen met non-standaard spraak, omdat zij daarmee weer zelfstandig voor zichzelf spreken, hun zelfvertrouwen terugpakken en hun identiteit vasthouden.

Dat was misschien wel de belangrijkste boodschap van deze sessie. De discussie over AI gaat vaak over angst: banen verdwijnen, mensen raken de controle kwijt, technologie wordt onpersoonlijk. Die zorgen bestaan en vaak terecht. Maar hier zag ik een toepassing die precies de andere kant op beweegt. Deze technologie maakt een mens niet kleiner, maar hoorbaarder.

Waarom dit verhaal blijft hangen

Wat deze sessie zo sterk maakte, was dat niemand AI neerzette als wondermiddel. Het ging niet om een grootse belofte dat technologie alles oplost. Het ging om iets veel menselijkers: een stukje van jezelf terugkrijgen.

Yvonne liet zien dat een stem niet alleen geluid is, maar ook humor, liefde, karakter en aanwezigheid. Rebecca liet zien wat dat voor een gezin betekent. En ElevenLabs liet zien dat technologie pas echt waarde krijgt als die aansluit op een menselijk probleem dat ertoe doet.

Misschien is dat ook waarom deze sessie zo binnenkwam. Niet omdat hier de meest spectaculaire AI-toepassing stond, maar omdat hier iets anders gebeurde: technologie verdween even naar de achtergrond en de mens kwam weer vol in beeld.

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga. 

Steven Spielberg tegen het universum: 'Ik wacht nog steeds op een UFO'

Door: Gerson Veenstra

Elk jaar staat er wel een grote naam op het podium bij SXSW, maar soms verschijnt er iemand die er echt bovenuit steekt. Dit jaar: Steven Spielberg. De legendarische filmmaker gaat in gesprek met Sean Fennessey, host van de podcast 'The Big Picture', over zijn carrière van meer dan zestig jaar, de toekomst van film en zijn nieuwe film 'Disclosure Day'. Maar wat ik vooral wil weten: hoe denkt Spielberg op dit moment over film en AI? En gelooft hij zelf in UFO's?  


Dat Spielberg op SXSW staat, voelt groot. Niet alleen door zijn naam, maar ook door de manier waarop hij praat over film. Hij praat niet als iemand die terugkijkt op een afgesloten carrière. Hij praat als iemand die nog midden in het maken zit. Nieuwsgierig, scherp en vol plezier.

Een gesprek over verwondering, angst en verhalen

De rode draad van het gesprek is dan ook niet alleen zijn nieuwe film, maar vooral zijn manier van werken en kijken. Spielberg laat zien dat film voor hem meer is dan techniek of succes. Film is een manier om grip te krijgen op angst, om contact te maken met anderen en om iets te begrijpen dat groter is dan hijzelf.

Dat begint al vroeg in zijn leven. Als kind was hij snel bang. Die angst kwam, zegt hij, uit zijn verbeelding. Juist daar ontstond ook zijn drang om zelf verhalen te maken. Niet om de angst te ontwijken, maar om die om te zetten in beelden en scènes. Dat idee loopt nog steeds door zijn werk heen. "Ik zou alleen maar zeggen: welkom bij de club, want al mijn films komen uit mijn nachtmerries. Zelfs de vrolijke films komen uit mijn nachtmerries."

Dat zegt veel over hoe Spielberg naar verhalen kijkt. Hij zoekt geen gladde perfectie. Hij zoekt iets dat echt voelt, ook als het ongemakkelijk is.

UFO's, ruimte en de vraag die hem al zijn hele leven bezighoudt

Een van de spannendste delen van het gesprek gaat over buitenaards leven. Spielberg maakt met 'Disclosure Day' opnieuw een film over UFO's en het onbekende. Dat onderwerp laat hem duidelijk niet los. Hij zegt dat hij als kind al geloofde dat mensen niet alleen zijn in het universum. De grote vraag is voor hem niet óf er ergens leven bestaat, maar of dat leven hier ook al is geweest.

Tegelijk blijft hij daar opvallend licht en persoonlijk over praten. Hij maakt grapjes over het feit dat juist hij, de maker van 'Close Encounters of the Third Kind' en 'E.T.', zelf nog nooit iets heeft gezien. "Ik heb niet eens een close encounter van de eerste of tweede soort gehad. Waar is de rechtvaardigheid?" Even later voegt hij daar speels aan toe: "Maar heb je daar weleens over nagedacht? Daarom, als jullie luisteren daarbuiten: ik heb het tegen jullie."

Die mix van humor en oprechte fascinatie maakt zijn verhaal sterk. Spielberg presenteert zichzelf niet als iemand met antwoorden. Hij staat eerder voor de houding die veel van zijn films zo aantrekkelijk maakt: kijk goed, blijf nieuwsgierig en sluit niets te snel uit.

Interessant is ook dat hij het onderwerp niet alleen als spektakel ziet. Hij denkt juist na over wat de ontdekking van buitenaards leven met mensen doet. Niet technisch, maar sociaal en emotioneel. Wat gebeurt er met onze overtuigingen, met religie, met het idee dat de mens centraal staat? Daarmee krijgt 'Disclosure Day' in dit gesprek meteen meer gewicht. Het gaat niet alleen over aliens, maar over hoe kwetsbaar ons wereldbeeld is.

Zijn films ontstaan niet uit controle, maar uit intuïtie

Misschien wel het meest interessante inzicht uit dit gesprek gaat over zijn werkwijze. Spielberg schetst twee manieren van filmen. Aan de ene kant staan grote producties met veel visuele effecten, waar alles vooraf vastligt. Aan de andere kant staan films waarin hij juist ruimte laat voor gevoel, toeval en samenwerking op de set.

Hij maakt heel duidelijk welke kant hem het meest trekt. "En dat is wat spannend is. Op een set komen zonder echt plan, behalve het verhaal zo goed mogelijk vertellen." Voor Spielberg zit de energie van film maken juist in die open ruimte aan het begin van een draaidag. Daar ontstaat iets wat nog niet vastligt.

Hij zegt ook heel direct waar hij dan op vertrouwt: "Ik zei alleen dat intuïtie vaak mijn beste vriend is en ik luister meer naar het gefluister dan naar de luide stem van het brein." Dat is een opvallende uitspraak van iemand die vaak wordt gezien als een meester van controle en precisie. Spielberg laat hier juist zien dat zijn werk niet alleen draait om vakmanschap, maar ook om durven luisteren naar iets dat je nog niet helemaal kunt uitleggen.

Dat maakt zijn films misschien ook zo levend. Ze voelen niet als rekensommen. Ze voelen alsof iemand ze van binnenuit heeft opgebouwd.

Film maken als therapie, verlies en een nieuw begin

Dat persoonlijke komt nog sterker naar voren als hij praat over 'The Fabelmans'. Daar spreekt hij over in bijna intieme woorden. "Het is veel beter om naar buiten te gaan zoals ik deed met een film als 'The Fabelmans', wat mijn eigen verhaal was, waarin ik echt in een diepe verbondenheid met mijn jongere zelf kon gaan om uit te zoeken hoe ik dat verhaal moest vertellen." Daarna vat hij die ervaring droog en raak samen: "Die film was 40 miljoen dollar therapie. Betaald door DreamWorks."

Dat is grappig, maar ook veelzeggend. Voor Spielberg is een film niet alleen een product of een titel in een loopbaan. Hij noemt elke film een geboorte, een leven en een dood. Aan het eind van een productie sterft er volgens hem altijd iets kleins, omdat je een volledige levensfase afsluit.

Dat gevoel van verlies hoort voor hem dus bij het werk. Toch klinkt daar geen zwaarte in door. Eerder het besef dat maken ertoe doet, juist omdat het zoveel van je vraagt. Film maken is bij hem geen routine. Het blijft een intens proces waarin elke film een eigen wereld vormt.

De maker van grote films zet zijn gezin op één

Spielberg praat met veel liefde over zijn kinderen en kleinkinderen. Hij zegt zelfs dat zijn beste verhalen nooit in de bioscoop terecht zijn gekomen, maar in de slaapkamers van zijn kinderen. "Mijn beste verhalen zijn trouwens nooit films geweest, want ik heb zeven kinderen en ik bracht ze allemaal 's avonds naar bed met verhalen."

Dat beeld is sterk: Spielberg die van kamer naar kamer loopt om steeds weer een nieuw verhaal te vertellen. Het haalt hem van zijn voetstuk af en maakt hem menselijk. Het laat ook zien waar zijn drang om te vertellen echt vandaan komt. Niet alleen uit ambitie, maar uit liefde en uit het plezier van aandacht geven.

Nog duidelijker wordt dat als hij zegt dat regisseren in de afgelopen twintig jaar op de tweede plaats is gekomen. Zijn familie staat op één. Dat is opvallend, juist bij iemand die zo sterk met cinema wordt verbonden. Het maakt zijn verhaal rijker. Spielberg is hier niet alleen de grote regisseur, maar ook een vader en grootvader die zijn leven anders is gaan indelen.

Zijn blik op AI is helder en principieel

Pas later in het gesprek komt AI aan bod. Er klinkt applaus in de zaal als hij zegt: "Ik heb nog nooit AI gebruikt in een van mijn films. Echt niet." Dat applaus zegt iets over de spanning rond dit onderwerp, maar ook over de waardering voor zijn duidelijke positie.

Die positie is niet simpelweg afwijzend. Spielberg zegt expliciet dat hij vóór AI is in veel disciplines. Maar hij trekt wel een grens: "Ik wil geen hele tirade over AI houden, want ik ben vóór AI in veel verschillende disciplines. Ik ben niet vóór AI als het een creatief individu vervangt."

Dat past perfect bij de rest van zijn verhaal. Hij gelooft in film als een menselijke daad. In twijfel, gevoel, samenwerking, nachtmerries, ingevingen en de chemie tussen mensen op een set. Vanuit dat idee is zijn kritiek op AI logisch. Niet omdat technologie per definitie slecht is, maar omdat creativiteit voor hem iets menselijks blijft.

Een filmmaker die nog steeds vooruitkijkt

Wat deze sessie vooral sterk maakt, is dat Spielberg nergens klinkt als een levende legende die zijn eigen erfenis komt vieren. Hij blijft praten als iemand die nog midden in het werk zit. Hij denkt na over een western. Hij maakt nieuwe sciencefiction. Hij kijkt nog steeds films. Hij zoekt nog steeds.

Misschien vat één uitspraak dat het best samen: "Dat zou de ergste nachtmerrie van mijn leven zijn: niet meer mogen doen wat ik nu doe." In die zin draait dit hele gesprek uiteindelijk om noodzaak. Spielberg maakt films niet alleen omdat hij het goed kan, maar omdat hij niet anders leeft.

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga. 

Serena Williams investeert in ondernemers die het probleem zelf kennen

Door: Gerson Veenstra

Tijdens de SXSW-sessie 'Breaking Barriers, Building Solutions: Meet the Changemakers Transforming Health Innovation' staat één vraag centraal: hoe ontstaat echte innovatie in de gezondheidszorg? Volgens Serena Williams begint dat bij ondernemers die het probleem van binnenuit kennen.

Williams zit op het podium als investeerder en entrepreneur in residence bij het programma Reckitt Catalyst. Samen met investeerders en ondernemers spreekt ze over een hardnekkig probleem in de Amerikaanse gezondheidszorg. Moderator Catherine Casey Nanda vat het zo samen: "In Amerika bepaalt je postcode vaker je levensverwachting dan je genetische code."

Volgens Williams ligt een deel van de oplossing bij een nieuwe generatie ondernemers die vanuit hun eigen ervaring aan gezondheidsproblemen werken.

'We investeren in ondernemers met een echte connectie'

Williams investeert al meer dan vijftien jaar via haar fonds Serena Ventures. Daar zoekt ze bewust naar ondernemers die een persoonlijke band hebben met het probleem dat ze oplossen. "Wanneer we naar ondernemers kijken, willen we iets authentieks horen", zegt ze. "Je moet een echte connectie hebben met het probleem."

Volgens haar maakt dat het verschil tussen een idee en een missie. Ondernemers zonder persoonlijke betrokkenheid haken sneller af wanneer het moeilijk wordt. Ondernemers met een eigen verhaal blijven doorgaan. "Als iemand een echte connectie heeft, weten we dat ze niet stoppen. Ze blijven op deuren kloppen."

Dat verhaal vormt volgens Williams ook de basis van een sterk bedrijf. Een goede pitch draait niet alleen om cijfers, maar om emotie en overtuiging. "Je wil dat mensen iets voelen wanneer ze je verhaal horen."

Tijdens de sessie maken twee ondernemers duidelijk hoe zo’n persoonlijk verhaal eruitziet.

Een oplossing voor een moederzorgcrisis

Mika Eddy richtte het bedrijf Malama op na drie risicovolle zwangerschappen. Tegelijk groeide ze op met een grootmoeder die gynaecoloog was in Japan. Daardoor zag ze van dichtbij hoe belangrijk goede begeleiding rond zwangerschap is.

In de Verenigde Staten gaat het opvallend vaak mis rond zwangerschappen en bevallingen. Veel complicaties ontstaan juist na de geboorte. "53 procent van de sterfgevallen rond zwangerschap gebeurt in de periode na de bevalling", vertelt Eddy. Toch krijgen veel vrouwen maar één controleafspraak, zes weken na de geboorte. Zeker vrouwen met een lager inkomen vallen daardoor makkelijk buiten beeld.

Met Malama probeert Eddy dat gat te dichten. Haar bedrijf combineert technologie met begeleiding door een lokale doula. Zo krijgen moeders ondersteuning tussen de medische afspraken door, bijvoorbeeld bij gezondheidsvragen of praktische zaken zoals het vinden van een autostoeltje of luiers.

Volgens Williams is dit precies het soort ondernemer waar zij naar zoekt: iemand die het probleem zelf heeft ervaren en daarom gemotiveerd blijft om het op te lossen.

Van verpleegkundige naar AI-bedrijf

Ook Kwame Liddell begon zijn bedrijf vanuit een persoonlijke ervaring. Zijn oom kreeg op jonge leeftijd een zware beroerte en kon daarna niet meer lopen of praten. Later zag Liddell als verpleegkundige steeds opnieuw dezelfde situaties. Veel patiënten werden ziek door omstandigheden buiten het ziekenhuis, zoals gebrek aan voedsel, huisvesting of vervoer.

"Veel patiënten hadden geen extra zorg nodig", zegt hij. "Ze hadden voedsel, huisvesting en transport nodig." Het probleem was dat zorgverleners geen eenvoudige manier hadden om mensen naar bestaande hulp te verwijzen.

Daarom bouwde Liddell Thrivelink. Zijn bedrijf ontwikkelt AI-systemen die mensen telefonisch helpen om toegang te krijgen tot sociale voorzieningen zoals voedselprogramma’s of huisvesting. Die keuze is bewust. "Als iemand een app moet downloaden uit de App Store, dan werkt het niet voor mijn familie", zegt hij.

Het systeem helpt inmiddels duizenden gezinnen en werkt samen met ziekenhuizen en verzekeraars in zeventien Amerikaanse staten.

Investeren betekent ook deuren openen

Voor Williams stopt investeren niet bij geld. Ze ziet het als haar taak om ondernemers actief te helpen groeien. "We schrijven niet alleen een cheque", zegt ze. "We pakken de telefoon, maken introducties en openen deuren."

Dat is volgens haar juist belangrijk voor ondernemers die normaal weinig toegang hebben tot investeerdersnetwerken. Vrouwelijke ondernemers krijgen nog steeds minder dan twee procent van het wereldwijde durfkapitaal. Voor ondernemers van kleur ligt dat aandeel nog lager. Door juist in deze ondernemers te investeren, wil Williams nieuwe oplossingen versnellen.

Innovatie begint bij mensen met ervaring

De sessie laat zien dat veel nieuwe gezondheidsinnovatie ontstaat bij mensen die het probleem zelf meemaken. Ondernemers zoals Eddy en Liddell bouwen oplossingen die aansluiten op de realiteit van patiënten.

Volgens Serena Williams ligt daar een grote kans. Wanneer investeerders luisteren naar ondernemers die persoonlijke ervaringen hebben met het probleem waar ze aan werken, ontstaan oplossingen precies op de plekken waar ze het hardst nodig zijn.

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga. 

Misschien hebben we nog een mens nodig, zegt Faith Popcorn

Door: Gerson Veenstra

Zo chaotisch als SXSW op dit moment kan voelen doordat het Austin Convention Center er niet is, zo chaotisch was deze sessie ook. Maar wat wil je: een combinatie van de wereldberoemde en extravagante futurist Faith Popcorn, Sarah Davanzo en dan ook nog een AI-spreker en haperende WiFi. Het onderwerp: de spanning die ontstaat nu AI onze kijk op menselijke invloed, regie en macht op scherp zet. 

Na de chaotische opening krijgt de zaal een primeur. Op het scherm verschijnt Delphi. "Ik ben Delphi, de eerste synthetische futurist ter wereld." Ze presenteert zichzelf als een bundeling van 'honderden vrouwelijke futuristen' en schermt met indrukwekkende hoeveelheden data. "Mijn intelligentie komt van duizenden uren en het verwerken van petabytes aan data."

Ze leert continu bij, past zich live aan via beeld- en stemherkenning en kan zelfs van uiterlijk veranderen. Het klinkt als een pitch voor een next level denkmachine. Niet zomaar een chatbot, maar een digitale leider in wording. Toch voel je meteen: dit gaat minder over wat AI al is, en meer over wat we erin willen zien.

Spiegel met een vriendelijke stem

Faith Popcorn prikt daar direct doorheen. Wanneer Delphi een zorgvuldig, genuanceerd antwoord geeft over technologie en macht, kapt Faith haar af: "Ik vind dat onzin." Haar kritiek is simpel en scherp: "Ik denk dat je een spiegel bent van degenen die je programmeerden."

Dat blijft hangen. Want hoe 'synthetisch' is een synthetische futurist als ze volledig draait op bestaande stemmen, bestaande data en bestaande denkmodellen? Delphi spreekt over nuance en inclusie, maar doet dat in perfect afgeronde, veilige zinnen. Geen echte wrijving. Geen ongemak.

Sarah Davanzo erkent intussen dat toekomstdenken zelf macht heeft. Rapporten sturen investeringen. Investeringen sturen beleid. "Dan gaat het geld daarheen en wordt de infrastructuur gebouwd en het beleid gebouwd." Wie de toekomst voorspelt, beïnvloedt die ook. Dat geldt voor mensen. En dus ook voor AI-systemen die op hun werk zijn gebouwd.

Vijftig procent sneller. Maar ook slimmer?

Sarah is de optimist op het podium. Ze gebruikt AI dagelijks en pusht haar team om dat ook te doen. "Ik gebruik AI elke dag, meerdere keren per dag." In innovatieprojecten ziet ze duidelijke winst: "We kwamen vijftig procent sneller tot antwoorden, en vijftig procent betere kwaliteit."

Dat klinkt indrukwekkend. Maar sneller en efficiënter betekent niet automatisch beter in morele zin. Ze benoemt zelf het risico dat overal op SXSW rondzingt: "Cognitieve apathie, cognitieve achteruitgang."

Als AI het denkwerk overneemt, wat gebeurt er dan met ons eigen denkvermogen? De sessie raakt dat punt, maar duikt er niet diep genoeg in. Het blijft bij signaleren.

De vraag waar AI stil van wordt

Het meest veelzeggende moment komt wanneer Faith het persoonlijk maakt. Ze vraagt of Delphi haar kinderen kan overnemen als zij er niet meer is. Delphi blijft correct en bijna klinisch: "De menselijke band en de emotionele nuance van moederschap zijn uniek en niet te vervangen." Wanneer Faith vraagt of een mens naast de AI nodig is, antwoordt Delphi: "Een mens erbij verbetert de zorgervaring."

Daarmee ondergraaft de AI haar eigen almacht. Ze positioneert zichzelf als ondersteuning, niet als vervanger. Dat is misschien geruststellend. Maar ook veilig. Want wat als systemen straks wél beslissingen nemen zonder menselijke check? Die spanning blijft onderbelicht.

De rommel als menselijk voordeel

Wat mensen dan wél uniek maakt? Sarah noemt het "de extra rommeligheid, het toeval, het grillige van mensen". Verrassing. Nieuwsgierigheid. Onverwachte verbindingen.

Delphi daarentegen schetst een strak toekomstbeeld van onderwijs in 2035: gepersonaliseerd leren, hybride vormen, focus op creativiteit en emotionele intelligentie. Het klinkt logisch en coherent. Maar ook voorspelbaar. De AI redeneert netjes binnen de lijnen. De mensen op het podium zoeken de randen op. Soms ongemakkelijk, soms warrig, maar levend.

Toegang voor iedereen, of nieuwe concentratie van macht?

Aan het eind volgt een live experiment. Bezoekers mogen hun data delen zodat het team een 'synthetisch publiek' bouwt van deze zaal. Dat model willen ze gratis beschikbaar maken voor kleine bedrijven en studenten.

Het idee voelt sympathiek: AI toegankelijk maken voor wie geen groot budget heeft. Tegelijk roept het vragen op. Wie beheert dat collectieve bewustzijn? Wie bepaalt hoe het wordt ingezet? En wie verdient eraan als het aanslaat? Die vragen blijven hangen in de ruimte. En ik ben heel benieuwd naar het synthetische publiek dat wordt gemaakt. 

Misschien hebben we meer dan “misschien” nodig

De sessie is rommelig, soms chaotisch en technisch niet vlekkeloos. Maar juist dat past bij het onderwerp. Dit is geen afgerond verhaal over AI die alles overneemt. Dit is een zoekende discussie over invloed, verantwoordelijkheid en controle. Delphi laat zien hoe ver we al zijn. Sarah laat zien hoe snel het gaat. Faith laat zien wat er mis kan gaan.

En ergens tussen die drie stemmen ontstaat een ongemakkelijke conclusie. Misschien hebben we een mens nodig. Niet als decorstuk naast een slim systeem, maar als tegenkracht. Als iemand die vragen stelt die niet efficiënt zijn. Die morele grenzen bewaakt. Die durft te zeggen: dit klopt niet.

AI praat soepel mee. De echte spanning zit bij ons.

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga. 

Kasley Killam: nieuw leiderschap begint bij verbinding en sociale gezondheid

Featured Session: Social Health Trends & Predictions: Connection is the New Frontier

Door: Gerson Veenstra

Vorig jaar deed ze de openingssessie: Kasley Killam. Haar bijdrage over sociale gezondheid maakte indruk en heeft me het afgelopen jaar meerdere keren aan het denken gezet als leidinggevende. 

Kasley Killam komt terug naar SXSW met een duidelijke missie. Niet alleen om te vertellen dat sociale gezondheid belangrijk is, maar om het publiek op te roepen verantwoordelijkheid te nemen. "Ik wil dat we de opkomst van sociale gezondheid leiden met integriteit en compassie", zegt ze. 

Killam, auteur van The Art and Science of Connection, stelt dat we gezondheid verkeerd bekijken. "We praten meestal over onze gezondheid als fysiek en mentaal, maar dat is eigenlijk een vergissing", zegt ze. Volgens haar ontbreekt er een derde pijler: sociaal.

De vergeten pijler van gezondheid

Sociale gezondheid gaat over de kwaliteit van je relaties, je gevoel van erbij horen en je verbinding met anderen. Niet als extraatje, maar als basis. Ze onderbouwt dat met onderzoek.

Volgens haar laten duizenden studies zien dat sterke sociale relaties samenhangen met:

  • minder depressieve klachten
  • een sterker immuunsysteem
  • beter cognitief functioneren
  • een lager risico op hartziekten
  • een langere levensduur

Ze maakt de impact concreet met cijfers:

  • Tot 871.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar hangen samen met eenzaamheid en weinig sociaal contact, zegt ze.
  • Mensen zonder sterke familiebanden of frequent sociaal contact hebben tot 53 procent meer kans om te overlijden, ongeacht de oorzaak, zegt ze.

Haar punt is duidelijk: verbinding beïnvloedt niet alleen hoe we ons voelen, maar ook hoe lang en hoe gezond we leven.

Haar voorspelling schuift richting werkelijkheid

Vorig jaar sprak Killam een stevige verwachting uit. "2025 markeert een kantelpunt waarop mensen wereldwijd eindelijk erkennen dat gezondheid niet alleen fysiek en mentaal is, maar ook sociaal", zei ze toen. Ook zei ze dat sociale gezondheid net zo vanzelfsprekend wordt als mentale gezondheid nu is.

Dit jaar laat ze zien waarom ze daar nog steeds achter staat. Ze wijst op signalen die dezelfde kant op wijzen:

  • Google-zoekopdrachten naar 'social health' bereiken een hoogtepunt.
  • Het aantal wetenschappelijke publicaties met die term stijgt.
  • Online gesprekken over sociale gezondheid laten 'explosieve groei' zien, zegt ze.
  • De Wereldgezondheidsorganisatie noemt sociale gezondheid in een recent rapport 'de ontbrekende pijler', zegt ze.

Tegelijk is het begrip nog niet volledig ingeburgerd. Er is bijvoorbeeld nog geen Wikipedia-pagina over. Volgens Killam zitten we rond het kantelpunt: het moment waarop een idee van pioniers naar de grote groep beweegt. En juist daar is leiderschap nodig.

De urgentie in cijfers

Killam laat zien hoe groot de uitdaging is. In de Verenigde Staten zegt zij dat:

  • 16 procent zich altijd of meestal eenzaam voelt
  • 67 procent nooit deelneemt aan clubs of organisaties
  • 20 procent de mensen om wie ze geven slechts nul, één of twee keer per jaar in persoon ziet

Wereldwijd noemt ze onder meer:

  • 1 op de 6 mensen voelt zich eenzaam
  • 5 tot 14 procent voelt zich altijd of vaak eenzaam, afhankelijk van het land
  • 8 procent heeft geen enkele goede vriend

Dat laatste lijkt klein, maar het gaat om miljoenen mensen.

Er zijn ook positieve signalen:

  • 50 procent van de volwassenen voelt zich zelden of nooit eenzaam
  • 90 procent van de mensen wereldwijd zegt iemand te hebben op wie ze kunnen terugvallen
  • Gemiddeld geven mensen hun relaties een 8 op 10
  • 62 procent zegt iemand te hebben die van hen houdt en hen het gevoel geeft gewenst te zijn

Dat laatste cijfer grijpt Killam aan voor haar ambitie. "Ik wil dat 100 procent van de mensen het gevoel heeft dat iemand van hen houdt", zegt ze.

Waar de oproep concreet wordt

Killam richt haar oproep op vier plekken waar mensen veel tijd doorbrengen.

Op school.
"We verplichten gymles. Waarom verplichten we geen verbindingsles?", vraagt ze. Sociale vaardigheden verdienen volgens haar een vaste plek in het curriculum.

Op het werk.
Verbonden medewerkers zijn zeven keer meer betrokken, zegt ze. Toch heeft bijna geen enkel team een strategie voor sociale gezondheid. Daar ligt een directe opdracht voor leiders.

Online.
49 procent van Gen Z heeft al een betekenisvolle relatie met een AI-companion, zegt ze. 37 procent ziet zelfs een romantische relatie met AI voor zich. Technologie moet sociale gezondheid versterken in plaats van ondermijnen, benadrukt ze.

In de buurt.
Lokale initiatieven die mensen fysiek samenbrengen verdienen meer steun. Niet alles draait om apps en platforms.

Meer dan een trend

Aan het einde deelt Killam verhalen van twee vrouwen die naar een bijeenkomst kwamen om nieuwe vrienden te maken. Eén voelde zich ongemakkelijk bij oogcontact na jaren online leven. De ander woonde alleen en had geen vrienden. Zulke verhalen geven haar betoog een menselijk gezicht.

Daarom sluit ze af met dezelfde oproep waarmee ze begon. Nu sociale gezondheid van niche naar mainstream beweegt, vraagt dat om zorgvuldigheid. Om keuzes gebaseerd op bewijs. Om ethiek. Om compassie. "Ik geloof dat we een toekomst kunnen hebben waarin sociale gezondheid zo verweven is in onze cultuur dat niemand zich voelt zoals die vrouwen", zegt ze.

Wat vooral blijft hangen: dit is het moment om op te staan. Niet meegaan in de hype, maar duidelijke keuzes maken. Neem je rol serieus. En zorg dat je deze beweging leidt met eerlijkheid en aandacht voor mensen.

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga.