Jack Conte doet emotionele oproep aan AI-bedrijven: 'Betaal makers voor hun werk'

Door: Gerson Veenstra

Dit was zo'n sessie waarvan ik vooraf geen idee had wat ik ervan kon verwachten. Dat heeft misschien ook wat te maken met de spreker, Jack Conte. Een muzikant, een filmmaker en de oprichter van een online platform voor artiesten. Het kon alle kanten op. En dat ging het ook. Maar dat maakte het ook interessant. Want wat brengt nieuwe technologie ons het meest? Dat we het allemaal zelf kunnen. Maar iets zelf kunnen, betekent nog niet dat je er ook wat mee bereikt. Dat begint pas als je verder gaat dan hetzelfde blijven doen. 

Conte begint zijn verhaal verrassend klein. Met zichzelf als kind. Toen hij een camera kreeg, maakte hij eindeloos films. Niet omdat hij een nieuw genre wilde uitvinden, maar omdat hij simpelweg zijn helden nadeed. Wallace and Gromit, Indiana Jones, Pulp Fiction. Hij kopieerde scènes, camerastandpunten en dialogen.

Later realiseert hij zich wat daar eigenlijk gebeurde. Zonder dat hij het doorhad, leerde hij de taal van film. Patronen die in meer dan honderd jaar cinema zijn ontstaan.

Elke nieuwe technologie begint met kopiëren

Dat gebruikt hij als opstap naar een grotere observatie. Nieuwe technologie begint vaak met imitatie. Toen film net bestond, probeerden filmmakers theater na te bootsen. De camera stond stil, acteurs speelden overdreven groot en alles leek op een toneelstuk. Pas later ontdekten makers wat film echt kon: monteren, van locatie wisselen, spelen met tijd en perspectief.

Volgens Conte zitten we met AI precies in zo'n fase. Veel van wat we nu maken met nieuwe tools lijkt op iets dat al bestaat. Beelden die eruitzien alsof ze met de hand zijn getekend. Video die lijkt alsof er een camera aan te pas kwam. Muziek die klinkt alsof mensen het hebben ingespeeld.

Hij noemt dat moment de fase van 'slop'. Niet omdat het waardeloos is, maar omdat een nieuwe techniek nog geen eigen taal heeft.

Verandering hoort bij het werk van makers

Daarna verschuift zijn verhaal naar zijn eigen carrière. En daar wordt zijn punt concreter. Met Pomplamoose vond hij in de beginjaren van YouTube een vorm die werkte. Geen klassieke muziekvideo's en ook geen live-opnames, maar video's waarin je het opnameproces zag ontstaan. Stemmen, instrumenten, lagen die langzaam samen een nummer vormden.

De video's kregen miljoenen views. De band verkocht tienduizenden mp3's op iTunes. Van slaapkamerproject groeide Pomplamoose uit tot een fulltime bestaan. Totdat het weer veranderde.

YouTube paste het platform aan en hun groei viel stil. Tegelijk verschoof de muziekindustrie van iTunes naar streaming. En Conte werkte ondertussen dag en nacht aan Patreon. Overdag bouwde hij een bedrijf. 's Nachts nam hij nog muziekvideo's op.

Dat hield hij niet vol. Uiteindelijk zette hij Pomplamoose stil. Voor hem voelde dat op dat moment als falen. Later keek hij daar anders naar. Het probleem was niet dat hij iets verkeerd had gedaan. Het probleem was dat de wereld alweer was veranderd.

Succes is geen eindpunt

Een paar jaar later vond Pomplamoose opnieuw een model dat werkte. Niet meer losse releases, maar ritme en frequentie. Eén keer per maand naar Los Angeles vliegen, meerdere songs opnemen op één dag en daarna elke week een nieuwe video publiceren. Dat werkte verrassend goed. De streams op Spotify groeiden hard, het publiek groeide mee en de inkomsten stegen opnieuw.

Toch presenteert Conte dit niet als een succesverhaal met een happy end. Integendeel. Volgens hem bestaat dat helemaal niet. Als artiest vind je een model dat werkt. Dan verandert technologie of een platform en moet je opnieuw beginnen. Daarna gebeurt het weer. En weer. Hij beschrijft dat als een soort oneindige golfbeweging. Je bouwt iets op, het breekt open, je bouwt opnieuw.

Dat patroon ziet hij overal terug. Tijdens corona moest de band ineens op afstand opnemen. Daarna verschoof aandacht naar verticale video en korte clips. Die leveren veel views op, maar minder inkomsten. Elke verandering dwingt makers om hun werk opnieuw te organiseren. Zijn belangrijkste inzicht komt precies daar vandaan. Verandering betekent niet dat het voorbij is. Verandering betekent dat je weer opnieuw moet bouwen.

De spanning rond AI voelt echt

Halverwege zijn verhaal wordt Conte zichtbaar emotioneel. Dat gebeurt wanneer hij het heeft over technologie die banen verdringt, zoals de synthesizer ooit deed bij orkesten. Die geschiedenis laat zien dat nieuwe tools niet alleen kansen brengen, maar ook verlies. Die spanning voelt hij nu opnieuw bij AI.

Aan de ene kant is hij boos. Werk van makers is gebruikt om modellen te trainen, vaak zonder toestemming, betaling of erkenning. Aan de andere kant voelt hij ook nieuwsgierigheid. Nieuwe technologie trekt hem als maker aan. Misschien zit er ook een nieuwe vorm van creativiteit in.

Volgens hem mogen die gevoelens naast elkaar bestaan. Je hoeft niet te kiezen tussen volledig voor of volledig tegen. Wat volgens hem wel duidelijk is: makers staan opnieuw aan het begin van een grote verandering.

Ook deze golf gaat weer voorbij

Conte verwacht dat de komende jaren moeilijk worden voor veel creatieve beroepen. Modellen die makers hebben opgebouwd, kunnen zomaar verdwijnen. En dat raakt ook iets diepers. Sommige makers vragen zich inmiddels af wat hun werk nog waard is.

Zelf herkent hij dat gevoel ook. Maar hij gelooft niet dat menselijke creativiteit verdwijnt. In zijn ogen blijft de behoefte bestaan om werk van andere mensen te maken en te beleven. Dat patroon ziet hij in de hele geschiedenis van media terug. Technologie verandert, maar makers zoeken telkens een nieuwe vorm.

Daarom richt hij zich aan het einde van zijn verhaal rechtstreeks tot AI-bedrijven:

"AI-bedrijven moeten makers betalen voor het gebruik van ons werk. Niet omdat de technologie slecht is, maar omdat veel ervan goed is, of dat snel wordt, en omdat het de toekomst wordt. En als we plannen maken voor de toekomst van de mensheid, dan hoort daar een samenleving bij die kunstenaars waardeert en beloont. Niet alleen voor henzelf, maar voor ons allemaal. Samenlevingen die creativiteit waarderen en stimuleren, zijn beter af. Daarom bestaan auteursrechten. Daarom bestaat copyright. Daarom hebben kunstenaars rechten. De taak om technologie te bouwen op een manier die rekening houdt met makers is moeilijk. Dat weet ik. Maar het is lang niet het moeilijkste probleem dat onze soort ooit heeft aangepakt. Als we mensen vragen om uit te zoeken hoe ze datacenters in de ruimte bouwen, dan mogen we ook van mensen vragen om uit te zoeken hoe makers betaald krijgen voor hun werk."

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga. 

Steven Spielberg tegen het universum: 'Ik wacht nog steeds op een UFO'

Door: Gerson Veenstra

Elk jaar staat er wel een grote naam op het podium bij SXSW, maar soms verschijnt er iemand die er echt bovenuit steekt. Dit jaar: Steven Spielberg. De legendarische filmmaker gaat in gesprek met Sean Fennessey, host van de podcast 'The Big Picture', over zijn carrière van meer dan zestig jaar, de toekomst van film en zijn nieuwe film 'Disclosure Day'. Maar wat ik vooral wil weten: hoe denkt Spielberg op dit moment over film en AI? En gelooft hij zelf in UFO's?  


Dat Spielberg op SXSW staat, voelt groot. Niet alleen door zijn naam, maar ook door de manier waarop hij praat over film. Hij praat niet als iemand die terugkijkt op een afgesloten carrière. Hij praat als iemand die nog midden in het maken zit. Nieuwsgierig, scherp en vol plezier.

Een gesprek over verwondering, angst en verhalen

De rode draad van het gesprek is dan ook niet alleen zijn nieuwe film, maar vooral zijn manier van werken en kijken. Spielberg laat zien dat film voor hem meer is dan techniek of succes. Film is een manier om grip te krijgen op angst, om contact te maken met anderen en om iets te begrijpen dat groter is dan hijzelf.

Dat begint al vroeg in zijn leven. Als kind was hij snel bang. Die angst kwam, zegt hij, uit zijn verbeelding. Juist daar ontstond ook zijn drang om zelf verhalen te maken. Niet om de angst te ontwijken, maar om die om te zetten in beelden en scènes. Dat idee loopt nog steeds door zijn werk heen. "Ik zou alleen maar zeggen: welkom bij de club, want al mijn films komen uit mijn nachtmerries. Zelfs de vrolijke films komen uit mijn nachtmerries."

Dat zegt veel over hoe Spielberg naar verhalen kijkt. Hij zoekt geen gladde perfectie. Hij zoekt iets dat echt voelt, ook als het ongemakkelijk is.

UFO's, ruimte en de vraag die hem al zijn hele leven bezighoudt

Een van de spannendste delen van het gesprek gaat over buitenaards leven. Spielberg maakt met 'Disclosure Day' opnieuw een film over UFO's en het onbekende. Dat onderwerp laat hem duidelijk niet los. Hij zegt dat hij als kind al geloofde dat mensen niet alleen zijn in het universum. De grote vraag is voor hem niet óf er ergens leven bestaat, maar of dat leven hier ook al is geweest.

Tegelijk blijft hij daar opvallend licht en persoonlijk over praten. Hij maakt grapjes over het feit dat juist hij, de maker van 'Close Encounters of the Third Kind' en 'E.T.', zelf nog nooit iets heeft gezien. "Ik heb niet eens een close encounter van de eerste of tweede soort gehad. Waar is de rechtvaardigheid?" Even later voegt hij daar speels aan toe: "Maar heb je daar weleens over nagedacht? Daarom, als jullie luisteren daarbuiten: ik heb het tegen jullie."

Die mix van humor en oprechte fascinatie maakt zijn verhaal sterk. Spielberg presenteert zichzelf niet als iemand met antwoorden. Hij staat eerder voor de houding die veel van zijn films zo aantrekkelijk maakt: kijk goed, blijf nieuwsgierig en sluit niets te snel uit.

Interessant is ook dat hij het onderwerp niet alleen als spektakel ziet. Hij denkt juist na over wat de ontdekking van buitenaards leven met mensen doet. Niet technisch, maar sociaal en emotioneel. Wat gebeurt er met onze overtuigingen, met religie, met het idee dat de mens centraal staat? Daarmee krijgt 'Disclosure Day' in dit gesprek meteen meer gewicht. Het gaat niet alleen over aliens, maar over hoe kwetsbaar ons wereldbeeld is.

Zijn films ontstaan niet uit controle, maar uit intuïtie

Misschien wel het meest interessante inzicht uit dit gesprek gaat over zijn werkwijze. Spielberg schetst twee manieren van filmen. Aan de ene kant staan grote producties met veel visuele effecten, waar alles vooraf vastligt. Aan de andere kant staan films waarin hij juist ruimte laat voor gevoel, toeval en samenwerking op de set.

Hij maakt heel duidelijk welke kant hem het meest trekt. "En dat is wat spannend is. Op een set komen zonder echt plan, behalve het verhaal zo goed mogelijk vertellen." Voor Spielberg zit de energie van film maken juist in die open ruimte aan het begin van een draaidag. Daar ontstaat iets wat nog niet vastligt.

Hij zegt ook heel direct waar hij dan op vertrouwt: "Ik zei alleen dat intuïtie vaak mijn beste vriend is en ik luister meer naar het gefluister dan naar de luide stem van het brein." Dat is een opvallende uitspraak van iemand die vaak wordt gezien als een meester van controle en precisie. Spielberg laat hier juist zien dat zijn werk niet alleen draait om vakmanschap, maar ook om durven luisteren naar iets dat je nog niet helemaal kunt uitleggen.

Film maken als therapie, verlies en een nieuw begin

Dat persoonlijke komt nog sterker naar voren als hij praat over 'The Fabelmans'. Daar spreekt hij over in bijna intieme woorden. "Het is veel beter om naar buiten te gaan zoals ik deed met een film als 'The Fabelmans', wat mijn eigen verhaal was, waarin ik echt in een diepe verbondenheid met mijn jongere zelf kon gaan om uit te zoeken hoe ik dat verhaal moest vertellen." Daarna vat hij die ervaring droog en raak samen: "Die film was 40 miljoen dollar therapie. Betaald door DreamWorks."

Dat is grappig, maar ook veelzeggend. Voor Spielberg is een film niet alleen een product of een titel in een loopbaan. Hij noemt elke film een geboorte, een leven en een dood. Aan het eind van een productie sterft er volgens hem altijd iets kleins, omdat je een volledige levensfase afsluit.

Dat gevoel van verlies hoort voor hem dus bij het werk. Toch klinkt daar geen zwaarte in door. Eerder het besef dat maken ertoe doet, juist omdat het zoveel van je vraagt. Film maken is bij hem geen routine. Het blijft een intens proces waarin elke film een eigen wereld vormt.

De maker van grote films zet zijn gezin op één

Spielberg praat met veel liefde over zijn kinderen en kleinkinderen. Hij zegt zelfs dat zijn beste verhalen nooit in de bioscoop terecht zijn gekomen, maar in de slaapkamers van zijn kinderen. "Mijn beste verhalen zijn trouwens nooit films geweest, want ik heb zeven kinderen en ik bracht ze allemaal 's avonds naar bed met verhalen."

Spielberg die van kamer naar kamer loopt om steeds weer een nieuw verhaal te vertellen. Het haalt hem van zijn voetstuk af en maakt hem menselijk. Het laat ook zien waar zijn drang om te vertellen echt vandaan komt. Niet alleen uit ambitie, maar uit liefde en uit het plezier van aandacht geven.

Nog duidelijker wordt dat als hij zegt dat regisseren in de afgelopen twintig jaar op de tweede plaats is gekomen. Zijn familie staat op één. Dat is opvallend, juist bij iemand die zo sterk met cinema wordt verbonden. Het maakt zijn verhaal rijker. Spielberg is hier niet alleen de grote regisseur, maar ook een vader en grootvader die zijn leven anders is gaan indelen.

Zijn blik op AI is principieel

Pas later in het gesprek komt AI aan bod. Er klinkt applaus in de zaal als hij zegt: "Ik heb nog nooit AI gebruikt in een van mijn films. Echt niet." Dat applaus zegt iets over de spanning rond dit onderwerp, maar ook over de waardering voor zijn duidelijke positie.

Die positie is niet simpelweg afwijzend. Spielberg zegt expliciet dat hij vóór AI is in veel disciplines. Maar hij trekt wel een grens: "Ik wil geen hele tirade over AI houden, want ik ben vóór AI in veel verschillende disciplines. Ik ben niet vóór AI als het een creatief individu vervangt."

Dat past perfect bij de rest van zijn verhaal. Hij gelooft in film als een menselijke daad. In twijfel, gevoel, samenwerking, nachtmerries, ingevingen en de chemie tussen mensen op een set. Vanuit dat idee is zijn kritiek op AI logisch. Niet omdat technologie per definitie slecht is, maar omdat creativiteit voor hem iets menselijks blijft.

Een filmmaker die nog steeds vooruitkijkt

Spielberg klinkt nergens als een levende legende die zijn eigen erfenis komt vieren. Hij blijft praten als iemand die nog midden in het werk zit. Hij denkt na over een western. Hij maakt nieuwe sciencefiction. Hij kijkt nog steeds films. Hij zoekt nog steeds.

Misschien vat één uitspraak dat het best samen: "Dat zou de ergste nachtmerrie van mijn leven zijn: niet meer mogen doen wat ik nu doe." In die zin draait dit hele gesprek uiteindelijk om noodzaak. Spielberg maakt films niet alleen omdat hij het goed kan, maar omdat hij niet anders leeft.

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga.