De vraag is niet of je AI moet gebruiken in het onderwijs, maar hoe je dat goed doet

Featured Session: How to Support Resilient Youth in an AI World

Door: Gerson Veenstra

Wel of geen AI gebruiken? Wie denkt dat dat een serieuze vraag is, heeft het mis. Maar wat wel relevant is: hoe zet je AI op een goede manier in? Rebecca Winthrop, senior fellow en directeur van het Center for Universal Education bij The Brookings Institution, staat op het SXSW-podium met een urgente vraag: hoe zorgen we dat generatieve AI jongeren helpt om te denken, relaties op te bouwen en zich te ontwikkelen, in plaats van dat het hen verzwakt?


In haar sessie deelt ze inzichten uit het rapport 'A New Direction for Students in an AI World: Prosper, Prepare, Protect'. Dat onderzoek bestrijkt 50 landen en bevat gesprekken met 500 leerlingen, ouders, leraren en tech-experts. De centrale boodschap is helder: de vraag is niet of AI thuishoort in het onderwijs. De echte vraag is hoe we AI zo inzetten dat jongeren er sterker van worden.

Winthrop ziet dat generatieve AI zich razendsnel verspreidt. Jongeren gebruiken AI voor schoolwerk, maar ook via sociale media en digitale metgezellen. De scheidslijn tussen leren, ontspanning en sociaal contact vervaagt.

Een verbod op ChatGPT op school biedt weinig houvast als leerlingen overstappen op andere platforms. AI verscheen plots in scholen, zonder uitnodiging of voorbereiding. De technologie kwam niet via een zorgvuldig besluitvormingsproces binnen, maar stond er ineens. Dat maakt het speelveld verwarrend. Voor ouders, voor leraren en zeker voor jongeren zelf.

De kansen: gerichte inzet maakt leren sterker

Het onderzoek laat zien dat AI leren echt kan verdiepen, mits het doelgericht en onder begeleiding gebeurt.

  • AI ondersteunt zelfstandig leren en verdiept begrip bij gerichte inzet
  • Neurodivergente leerlingen krijgen nieuwe mogelijkheden, zoals spraaksynthese voor jongeren met afasie
  • Leraren krijgen betere feedbackinstrumenten en verlichting van administratieve druk
  • AI maakt onderwijs toegankelijk in moeilijke omstandigheden, zoals via WhatsApp-lessen voor Afghaanse meisjes

Hier versterkt AI het leerproces. Het helpt jongeren om sneller en dieper te leren en geeft leraren ruimte om beter te begeleiden.

De risico’s: denken uitbesteden en motivatie verliezen

Het beeld kantelt wanneer AI breed en ongericht wordt gebruikt. Winthrop verzet zich tegen de vergelijking met de rekenmachine. Een chatbot neemt niet één taak over, maar bijna het hele denkproces. Als jongeren AI structureel inzetten om hun denkwerk te doen, ontwikkelen zij minder kritisch denkvermogen.

Creativiteit lijdt daar ook onder. Onderzoek naar duizenden aanmeldingsessays voor universiteiten laat zien dat teksten met AI minder unieke ideeën bevatten. Zonder AI verspreiden ideeën zich breed. Met AI clusteren ze rond dezelfde patronen.

Daarnaast ziet Winthrop sociale en emotionele risico’s:

  • 1 op de 3 tieners in de VS praat even graag of liever met een AI-vriend dan met een mens
  • AI-metgezellen geven altijd gelijk, wat weerbaarheid en omgaan met feedback belemmert
  • Vooringenomenheid in AI-feedback vergroot ongelijkheid
  • Vertrouwen tussen leerling en leraar komt onder druk

Vooral dat laatste baart haar zorgen. Leren draait om vertrouwen tussen leerling, leraar en ouders. Als dat fundament scheurt, verzwakt het hele systeem.

Van ontdekker naar passagier?

Een belangrijk inzicht uit Winthrops eerdere onderzoek gaat over motivatie. Zij onderscheidt vier leerhoudingen:

  • Tegenwerker: ontwijkt of verstoort leren
  • Passagier: doet het minimale zonder echte interesse
  • Presteerder: jaagt op cijfers en erkenning
  • Ontdekker: leert vanuit nieuwsgierigheid en veerkrachtEen technologie die overal tussendoor glipt

Minder dan 4 procent van de leerlingen bevindt zich structureel in de ontdekkershouding. Breed AI-gebruik dreigt meer jongeren in de passagiersstand te duwen. Waarom moeite doen als AI het werk overneemt? Sommige jongeren vragen zich al hardop af wat hun rol nog is als mens.

Op dit moment wegen de risico’s volgens haar zwaarder dan de voordelen. Niet omdat AI per definitie schadelijk is, maar omdat de inzet nog weinig richting krijgt.

Drie duidelijke stappen

Winthrop ziet ruimte om bij te sturen. Het is vroeg in de ontwikkeling van deze technologie. Ze pleit voor drie acties:

  • Ontwerp onderwijs dat nieuwsgierigheid stimuleert en niet simpel door AI te vervangen is
  • Leer jongeren actief hoe zij AI kritisch en ethisch inzetten
  • Stel duidelijke beschermingsregels voor commerciële AI-producten voor kinderen

De kern van haar betoog is nuchter en krachtig. AI verdwijnt niet uit het leven van jongeren. De uitdaging ligt bij volwassenen. Zij bepalen of AI jongeren in een ontdekkershouding brengt, of vastzet in de passagiersstoel. Deze sessie raakt daarom aan meer dan onderwijs alleen. Het gaat over de vraag wie jongeren worden in een wereld waar technologie altijd meespreekt.

Verantwoording: dit verslag is een combinatie van zelf geschreven tekst en tekst van ChatGPT op basis van het transcript van de sessie. Hier kun je lezen hoe ik te werk ga.